ભરૂચ જિલ્લાના જંબુસર તાલુકાના બારા વિસ્તારના ખેડૂતો માટે સિંચાઈના પાણીની સમસ્યા વર્ષોથી માથાનો દુખાવો બની રહી છે. આસન, બોર્ડ, ટંકારી, ટીંબી, આસનવડ સહિતનાં ગામોમાં વર્ષ 1995થી નહેરોનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હોવા છતાં આજદિન સુધી નહેરોમાં સિંચાઈ માટે પાણી પહોંચ્યું ન હોવાની ખેડૂતો દ્વારા ફરિયાદ કરવામાં આવી રહી છે. નહેરોનું બાંધકામ થયા બાદ પણ તેનો ખેતી માટે ઉપયોગ થઈ શકતો ન હોવાથી ખેડૂતોને વરસાદ આધારિત ખેતી પર નિર્ભર રહેવાની ફરજ પડી રહી છે. વર્ષો વીતવા છતાં સિંચાઈની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ ન આવતાં ખેડૂતોમાં નારાજગી જોવા મળી રહી છે.
ખેતીમાં સિંચાઈનું પાણી અત્યંત મહત્ત્વનું છે. સમયસર પાણી મળી રહે તો પાકનો વિકાસ સારો થાય અને ઉત્પાદન વધવાની શક્યતા રહે છે. પરંતુ બારા વિસ્તારનાં અનેક ગામોના ખેડૂતો માટે સિંચાઈની આ મૂળભૂત સુવિધા હજુ પણ એક પ્રશ્ન બની રહી છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, વર્ષ 1995થી નહેરોનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હોવા છતાં તેમાં પાણી ન આવતાં નહેરોનો અપેક્ષિત લાભ મળી શક્યો નથી.
નહેરોનું બાંધકામ થયા પછી ખેડૂતોને સિંચાઈની સુવિધા મળશે અને ખેતી માટે વરસાદ પરની નિર્ભરતા ઘટશે તેવી આશા હતી. જોકે, વર્ષો વીતી જવા છતાં પાણીની સમસ્યા યથાવત રહેતાં ખેડૂતોની આશા અધૂરી રહી છે. નહેરો હોવા છતાં પાણી ન મળવાની સ્થિતિને કારણે ખેડૂતોને કુદરતી વરસાદના ભરોસે ખેતી કરવી પડે છે. વરસાદ સમયસર અને પૂરતો પડે તો જ પાક સારો ઉતરે, અન્યથા ખેતીમાં નુકસાનનો ભય સતત સતાવતો રહે છે.
હાલ વરસાદની અનિશ્ચિતતાને કારણે બારા વિસ્તારના ખેડૂતોની ચિંતામાં વધારો થયો છે. પૂરતો વરસાદ ન મળવાથી કપાસ સહિતના પાકને નુકસાન થવાની ભીતિ ઊભી થઈ છે. ખેતીમાં પાકને સમયસર પાણી ન મળે તો તેની વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદન પર અસર થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ખેડૂતો માટે પાકને બચાવવો પણ મુશ્કેલ બની શકે છે.
ખેડૂતોને ખેતીની શરૂઆતથી જ બિયારણ, ખાતર, જંતુનાશક દવાઓ, મજૂરી સહિત વિવિધ ખર્ચ કરવા પડે છે. આટલો ખર્ચ કર્યા પછી પણ જો વરસાદ ખેંચાય અને સિંચાઈ માટે વૈકલ્પિક પાણીની વ્યવસ્થા ન હોય, તો ખેડૂતોની મહેનત અને મૂડી બંને જોખમમાં મુકાય છે. એક તરફ ખેતીનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ પાણીની અછતને કારણે ઉત્પાદન અંગે અનિશ્ચિતતા રહે છે.
ખેડૂતોનું કહેવું છે કે જો નહેરોમાંથી નિયમિત પાણી મળતું હોય તો વરસાદ ઓછો પડે તેવી સ્થિતિમાં પણ પાકને જરૂરી સિંચાઈ આપી શકાય. પરંતુ નહેરોમાં પાણી ન મળવાને કારણે વરસાદની રાહ જોવા સિવાય અન્ય કોઈ અસરકારક વિકલ્પ ઉપલબ્ધ ન હોવાની તેમની ફરિયાદ છે.
જંબુસર તાલુકાના ટંકારી, આસનવડ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં બલ્બ પાર્ક તરીકે ઓળખાતા ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટના નિર્માણને કારણે વિસ્તારના વિકાસ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે જમીનો ફાળવવામાં આવી રહી છે, ત્યારે ખેતી અને સિંચાઈની સુવિધાઓ અંગે પણ પૂરતું ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
ખેડૂતોને ભવિષ્યમાં ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓને કારણે પ્રદૂષણ વધવાની અને તેની જમીન, પાણી તથા ખેતી પર વિપરીત અસર થવાની ચિંતા સતાવી રહી છે. જોકે, આ અંગે કોઈ ચોક્કસ પ્રદૂષણની ઘટના કે તેની અસરની પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ વિગતોના આધારે કરી શકાય તેમ નથી. ખેડૂતોની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે ઔદ્યોગિક વિકાસની સાથે ખેતી માટે જરૂરી પાણી અને પર્યાવરણની સુરક્ષાને પણ પ્રાથમિકતા મળવી જોઈએ.
બારા વિસ્તારના ખેડૂતોની માંગ છે કે ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટના આયોજન સાથે ખેતી માટે પાણીની સુવિધા ઊભી કરવાના વિકલ્પો પર પણ વિચાર કરવામાં આવે. ખાસ કરીને ટપક સિંચાઈ એટલે કે ડ્રિપ ઇરિગેશન પદ્ધતિ દ્વારા ખેતરો સુધી પાણી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે, જેથી પાણીનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ થઈ શકે અને પાકને જરૂરિયાત મુજબ પાણી મળી રહે.
ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિમાં છોડના મૂળ પાસે નિયંત્રિત પ્રમાણમાં પાણી પહોંચાડી શકાય છે. પાણીની ઉપલબ્ધતા અને યોગ્ય વ્યવસ્થાપનના આધારે આ પદ્ધતિ ખેતીમાં પાણીનો બગાડ ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. જો બારા વિસ્તારના ખેડૂતો માટે આવી સુવિધા ઊભી કરવામાં આવે અને નહેરોની સમસ્યાનો પણ ઉકેલ લાવવામાં આવે, તો ખેડૂતોને ખેતીમાં રાહત મળી શકે છે.
ખેડૂતોનું માનવું છે કે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને ખેતી એકબીજાના વિરોધી ન બને, પરંતુ બંને ક્ષેત્રોનો સંતુલિત વિકાસ થાય તે માટે સરકાર અને સંબંધિત તંત્રએ યોગ્ય આયોજન કરવું જોઈએ.
બારા વિસ્તારના ખેડૂતો માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે વર્ષ 1995થી નહેરોનું બાંધકામ થયું હોવા છતાં આજદિન સુધી તેમાં પાણી કેમ પહોંચ્યું નથી? નહેરોમાં પાણી પહોંચાડવામાં કઈ અડચણો છે? આ નહેરો કાર્યરત કરવા માટે કયા પગલાં જરૂરી છે? અને ખેડૂતોને કાયમી સિંચાઈ સુવિધા ક્યારે મળશે?
ખેડૂતોની માંગ છે કે સંબંધિત સિંચાઈ વિભાગ અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા સ્થળ પર તપાસ કરવામાં આવે, નહેરોની વર્તમાન સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે અને પાણી પહોંચાડવા માટેની ટેકનિકલ તથા વહીવટી સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવામાં આવે. સાથે જ ટપક સિંચાઈ જેવી વૈકલ્પિક સુવિધાઓ માટે પણ વ્યવહારુ આયોજન કરવામાં આવે.
ખેતી એ બારા વિસ્તારના અનેક પરિવારોની આજીવિકાનો આધાર છે. આવી સ્થિતિમાં સિંચાઈના પાણીનો અભાવ માત્ર ખેતી પૂરતો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ અને તેમના પરિવારના ભવિષ્ય સાથે પણ જોડાયેલો છે. વર્ષોથી નહેરો હોવા છતાં પાણી ન મળવાની ફરિયાદ વચ્ચે હવે ખેડૂતો કાયમી ઉકેલની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે.
સંબંધિત તંત્ર દ્વારા આ પ્રશ્નને ગંભીરતાથી લઈને નહેરોમાં પાણી પહોંચાડવા માટે સમયબદ્ધ આયોજન કરવામાં આવે, ખેડૂતોની રજૂઆતો સાંભળવામાં આવે અને સિંચાઈની સુવિધા ઊભી કરવામાં આવે તેવી માંગ ઊઠી રહી છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે બારા વિસ્તારના આસન, બોર્ડ, ટંકારી, ટીંબી, આસનવડ સહિતનાં ગામોના ખેડૂતોની વર્ષો જૂની પાણીની સમસ્યાનો ઉકેલ ક્યારે આવે છે અને ખેતરો સુધી સિંચાઈનું પાણી પહોંચાડવા માટે તંત્ર ક્યારે નક્કર પગલાં ભરે છે.
