દિવાળીના દીવડાઓનો ઝગમગાટ અને ફટાકડાના ધૂમધડાકા બાદ સમગ્ર ગુજરાતમાં એક નવી જ ઉર્જા, ઉત્સાહ અને ઉમંગનો સંચાર થાય છે. આ પાવન પર્વ એટલે આપણું નવું વર્ષ, જેને આપણે ખૂબ જ આદર, પ્રેમ અને ઉત્સાહથી ‘બેસતું વર્ષ’ કહીએ છીએ. કારતક માસની સુદ એકમના દિવસે ઉજવાતા આ તહેવાર સાથે સદીઓ જૂનો ભવ્ય ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને પરાક્રમની ગાથાઓ જોડાયેલી છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ દિવસને ‘બેસતું વર્ષ’ કેમ કહેવામાં આવે છે અને તેની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ? આવો જાણીએ આ પવિત્ર દિવસનો રસપ્રદ ઇતિહાસ.
‘બેસતું વર્ષ’ શબ્દનો સરળ અર્થ
ગુજરાતી સંસ્કૃતિ અને લોકબોલીમાં ‘બેસવું’ એટલે કોઈ નવી જગ્યાએ સ્થાન ગ્રહણ કરવું અથવા વિધિવત રીતે નવી શરૂઆત કરવી. જ્યારે ચોમાસું વિદાય લે છે, શિયાળાની ગુલાબી ઠંડીની ગુલાબી શરૂઆત થાય છે અને આસો મહિનો પૂરો થાય છે, ત્યારે વિક્રમ સંવત મુજબ વર્ષનો પ્રથમ દિવસ એટલે કે કારતક સુદ એકમ ઉદિત થાય છે. કાળચક્રના આ નવા વર્ષના આગમનને આપણે વર્ષનું ‘બેસવું’ કહીએ છીએ, તેથી જ પેઢીઓથી તે ‘બેસતા વર્ષ’ તરીકે પ્રચલિત થયું છે.
સમ્રાટ વિક્રમાદિત્યનો ઐતિહાસિક વિજય અને વિક્રમ સંવત
આપણા નવા વર્ષનો સીધો સંબંધ ઉજ્જૈનના મહાન પરાક્રમી રાજા સમ્રાટ વિક્રમાદિત્ય સાથે છે. ઇતિહાસ મુજબ, તે સમયે ભારતભૂમિ પર વિદેશી આક્રમણખોરો ‘શકો’ (Sakas) નો ભારે ત્રાસ હતો અને પ્રજા ત્રાહિમામ પોકારી ઉઠી હતી. આ કપરા કાળમાં માલવ પ્રદેશના રાજા વિક્રમાદિત્યએ અપ્રતિમ શૌર્ય અને કુનેહ દાખવીને શકાસુર પર ભવ્ય વિજય મેળવ્યો અને તેમને ભારતની સરહદ પાર ખદેડી મૂક્યા.
આ ઐતિહાસિક અને ગૌરવશાળી વિજયની યાદમાં પ્રજાને ક્રૂર શાસનમાંથી મુક્તિ અપાવવાના પ્રતીક રૂપે **’વિક્રમ સંવત’**ની શરૂઆત થઈ. હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, આ જ દિવસથી નવું વર્ષ ગણવાની પરંપરા શરૂ થઈ, જે આજે પણ પશ્ચિમ ભારતમાં, ખાસ કરીને ગુજરાતમાં શ્રદ્ધાભેર જાળવી રાખવામાં આવી છે.
દિવાળી પછીનું કારતક સુદ એકમ: આધ્યાત્મિક અને કૃષિ મહાત્મ્ય
ચોપડા પૂજન અને દિવાળીની અમાસના અંધકારને ચીરીને આવતી કારતક સુદ એકમ એ માત્ર કેલેન્ડર બદલાવવાનો દિવસ નથી, પણ જીવનમાં નવી આશાનો સંચાર કરવાનો દિવસ છે.
• ગોવર્ધન પૂજન અને અન્નકૂટ: આ દિવસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ ઇન્દ્રના અભિમાનને ઓગાળવા માટે ગોવર્ધન પર્વત પોતાની ટચલી આંગળી પર ઉપાડ્યો હતો. તેથી આ દિવસને ‘ગોવર્ધન પૂજન’ અને મંદિરોમાં ‘અન્નકૂટ ઉત્સવ’ તરીકે પણ ભારે હર્ષોલ્લાસ સાથે ઉજવવામાં આવે છે.
• નવી આશા અને વેપાર: વેપારીઓ માટે આ દિવસથી નવા નાણાકીય વર્ષ અને નવા ખાતાઓની શરૂઆત થાય છે. ખેડૂતો માટે પણ ચોમાસા પાકની લણણી બાદ આ સમય સમૃદ્ધિનો સંદેશ લઈને આવે છે.
સબરસ વહેંચવાની અનોખી પરંપરા
ગુજરાતમાં બેસતા વર્ષના દિવસે વહેલી સવારે ‘મીઠું’ એટલે કે ‘સબરસ’ (સર્વ રસ) વહેંચવાની અને ખરીદવાની અદ્ભુત પરંપરા છે. સવારે વેચાતા મીઠાને શુકનવંતું માનવામાં આવે છે. લોકવાયકા મુજબ, નૂતન વર્ષના પ્રથમ દિવસે ઘરમાં મીઠું લાવવાથી આખું વર્ષ ઘરમાં સમૃદ્ધિ, સંતોષ અને લક્ષ્મીનો વાસ રહે છે અને જીવનના તમામ રસો જળવાઈ રહે છે.
નવા સંકલ્પો અને સ્નેહમિલનનો પર્વ
બેસતા વર્ષના દિવસે સવારથી જ લોકો વહેલા ઊઠી, સ્નાન આદિથી પરવારી, નવા વસ્ત્રો સજીને ભગવાનના દર્શને જાય છે. વડીલોના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ લેવા અને મિત્રો-સ્નેહીજનોના ઘરે રૂબરૂ જઈને ‘સાલ મુબારક’ અથવા ‘નૂતન વર્ષાભિનંદન’ કહેવાની પરંપરા આજે પણ એટલી જ જીવંત છે. સોશિયલ મીડિયાના આ યુગમાં પણ આજના દિવસે લોકો પરસ્પર મળીને જૂના વેરઝેર કે મનદુઃખ ભૂલીને સંબંધોની નવી અને મીઠી શરૂઆત કરે છે.
આમ, સમ્રાટ વિક્રમાદિત્યના વિજયની શૌર્યગાથાથી શરૂ થયેલું આપણું ‘બેસતું વર્ષ’ આજે પણ ભારતીય સંસ્કૃતિ, એકતા, સ્નેહ અને નવી આશાનું અમૂલ્ય પ્રતીક બની રહ્યું છે. તમામ વાચકોને www.newsline.digital તરફથી નૂતન વર્ષાભિનંદન!
આપનું નવું વર્ષ શુભદાઈ રહે, હેપ્પી ન્યુ યર
