ગુજરાતમાં અનેક રસપ્રદ પરંપરાઓ વર્ષોથી ચાલી આવે છે. જેને સાંભળીને આપણને પણ અચરજ થાય અને તે અંગેની માહિતી મેળવવાનું મન થાય. આજે આપણે આવી જ મહેસાણાની એક પરંપરા અંગે વાત કરીએ. મહેસાણા જિલ્લાના વિસનગર તાલુકાના કડા ગામમાં એક અનોખી પરંપરા વર્ષોથી જીવંત છે. અહીં લગ્નની ઇચ્છા ધરાવતા કુંવારા બ્રાહ્મણ યુવકો માતાજીની ‘પરી’ બને છે. શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે યોજાતા આ વિશેષ ઉત્સવમાં યુવકોને સોળ શણગારથી સજીને આખા ગામની પ્રદક્ષિણા કરાવવામાં આવે છે. આશરે 200 વર્ષ જૂની આ પરંપરા આજે પણ ગામની ઓળખ બની રહી છે.
મહેસાણાના કડા ગામમાં દર વર્ષે શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે પરી મહોત્સવનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ પરંપરા પાછળનો ઇતિહાસ રસપ્રદ છે. સ્થાનિક પરંપરા મુજબ, આશરે 200 વર્ષ પહેલાં કડા ગામમાંથી ભાદરવા સુદ પૂનમે પગપાળા સંઘ અંબાજી જતો હતો. ત્યાં બે બ્રાહ્મણ યુવકોને પરીનો શણગાર સજાવીને ગામમાં ફેરવવામાં આવતા હતા. આ પરંપરાથી પ્રેરાઈને કડા ગામના લોકોએ પણ પોતાના ગામમાં આવો ઉત્સવ યોજવાનો વિચાર કર્યો હતો. ગામમાં બ્રાહ્મણ સમાજની સંખ્યા વધુ હતી અને લોકો ગરબા ગાવામાં પણ રસ ધરાવતા હતા. તેથી નવરાત્રિના નવ દિવસને બદલે 15 દિવસ સુધી ગરબાનું આયોજન કરીને શરદ પૂર્ણિમાએ પરી મહોત્સવની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી આ ઉત્સવ ગામની ધાર્મિક આસ્થા અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાનો ભાગ બની ગયો છે.
કુંવારા બ્રાહ્મણ યુવકો પરી બને છે – કડા ગામના પરી મહોત્સવની સૌથી વિશિષ્ટ બાબત એ છે કે, તેમાં પરી બનવા માટે જનોઈ ધારણ કરેલા કુંવારા બ્રાહ્મણ યુવકોની પસંદગી કરવામાં આવે છે. શરૂઆતના સમયમાં નાગર અને ઔદિચ્ય બ્રાહ્મણ સમાજના યુવકો પરી બનતા હતા. જોકે, તેમની સંખ્યા ઘટતાં છેલ્લા 40થી 50 વર્ષથી તપોધન બ્રાહ્મણ સમાજના જનોઈ ધારણ કરેલા કુંવારા યુવકોને પરી બનાવવામાં આવે છે. ગામના લોકોમાં એવી માન્યતા છે કે, માતાજીની પરી બનનાર કુંવારા યુવકનાં લગ્ન એક વર્ષની અંદર નક્કી થઈ જાય છે. આ ધાર્મિક શ્રદ્ધાને કારણે યુવકોમાં પરી બનવા માટે ઉત્સાહ જોવા મળે છે. જોકે, લગ્ન નક્કી થવા અંગેની આ વાત સ્થાનિક માન્યતા છે, તેની કોઈ ખાતરીશુદ્ધ ગેરંટી નથી.
ગામના વડીલે જણાવ્યા પ્રમાણે, પરી મહોત્સવ માટે યુવકોની પસંદગી કર્યા બાદ તેમને તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. આયોજકો સરખી ઊંચાઈ અને દેખાવ ધરાવતા બે યુવકોની પસંદગી કરે છે. ત્યારબાદ ગામના વાળંદ સમાજના લોકો પેઢી દર પેઢી ચાલી આવતી પરંપરા મુજબ તેમનો શણગાર કરે છે.
તૈયાર કરનારે આ અંગે વધુ માહિતી આપતા જણાવ્યુ કે, યુવકોને પરીનો સંપૂર્ણ શણગાર સજાવવામાં દોઢથી બે કલાક જેટલો સમય લાગે છે. આ પ્રક્રિયામાં મેકઅપ ફાઉન્ડેશન, નેઈલ પોલિશ, આઈબ્રો સહિતની સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. શણગાર માટે ‘પોકર’ નામના ખાસ પથ્થરનો પણ ઉપયોગ થતો હોવાનું સ્થાનિક પરંપરામાં જણાવવામાં આવે છે. આ રીતે યુવકોને માતાજીની પરી જેવો દેખાવ આપવામાં આવે છે.
પહેલાં પરી બનેલા યુવકો બંને હાથમાં 10-10 મીણબત્તીઓ લઈને અને વાંસની લાકડીના ઘેરા વચ્ચે ભૂંગળના નાદ સાથે ગામમાં પ્રદક્ષિણા કરતા હતા. સમય જતાં દર્શનાર્થીઓની સંખ્યા વધતાં ભીડ અને ધક્કામુક્કી ટાળવા માટે આ પરંપરામાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. સ્થાનિક માહિતી મુજબ, કોરોના કાળ પછીનાં છેલ્લાં ચારથી પાંચ વર્ષથી પરી બનેલા યુવકોને બેન્ડવાજા સાથે શણગારેલી બગીમાં બેસાડીને ગામમાં ફેરવવામાં આવે છે. નાગર શેરીના શક્તિ સેવક મંડળથી શરૂ થતી આ પ્રદક્ષિણામાં વાળંદ સમાજના લોકો હાથમાં મશાલ લઈને સાથે ચાલે છે. આ રીતે પરંપરાગત વિધિ અને બદલાતા સમય વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે ચંદ્રના અજવાળામાં શણગારેલી પરીઓનાં દર્શન કરવા માટે કડા ગામમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉમટી પડે છે. માત્ર ગામના જ નહીં, પરંતુ આસપાસના વિસ્તારોમાંથી પણ શ્રદ્ધાળુઓ આ અનોખા ઉત્સવનો ભાગ બનવા આવે છે. આધુનિક યુગમાં પણ કડા ગામના લોકોએ આશરે 200 વર્ષ જૂની આ પરંપરાને જીવંત રાખી છે. પરી મહોત્સવમાં ધાર્મિક આસ્થા, લોકસંસ્કૃતિ અને સામૂહિક ઉત્સવની ભાવના એકસાથે જોવા મળે છે. લગ્નની મનોકામના સાથે જોડાયેલી સ્થાનિક માન્યતાને કારણે પણ આ ઉત્સવ વિશેષ ઓળખ ધરાવે છે. આમ, મહેસાણાનું કડા ગામ શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે પોતાની અનોખી પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક વારસાને ઉજાગર કરે છે.
