ભરૂચ જિલ્લાના જંબુસર તાલુકામાં ગજેરા અને ડાભા ગામની વચ્ચે આવેલી VIP ઈંટોની ભઠ્ઠી પર શ્રમિકનું શંકાસ્પદ સંજોગોમાં મોત થયાની ઘટના સામે આવતાં ચકચાર મચી છે.
આ ઘટનામાં ઉત્તર પ્રદેશના મૂળ રહેવાસી યોગેન્દ્રભાઈ વિરેન્દ્રભાઈ જાટવનું મોત નીપજ્યું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, ઈંટોની ભઠ્ઠી પર મજૂરી કામ પૂર્ણ કર્યા બાદ નાહવા જતી વખતે પાણીની ટાંકીની દિવાલ ધરાશાયી થતાં આ દુર્ઘટના બની હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, ઘટનાના ચોક્કસ સંજોગો અને મોતનું સાચું કારણ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી ગંભીર બાબત મૃતકની ઉંમર અંગે કરવામાં આવી રહેલો દાવો છે. મૃતક યોગેન્દ્રભાઈની ઉંમર માત્ર 15 વર્ષ હોવાની માહિતી સામે આવતાં ઈંટોની ભઠ્ઠી પર સગીર વયના શ્રમિકો પાસે કામ કરાવવામાં આવતું હતું કે કેમ તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. જોકે, મૃતકની ઉંમરની સત્તાવાર પુષ્ટિ હજી તપાસ અને સંબંધિત દસ્તાવેજોના આધારે થવાની બાકી છે.
જો મૃતક સગીર વયનો હોવાનું સાબિત થાય, તો તે કયા સંજોગોમાં ભઠ્ઠી પર કામ કરતો હતો, તેને કામે કોણે રાખ્યો હતો અને રોજગાર સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું કે નહીં, તે બાબતોની તપાસ મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે. આ માટે મૃતકના ઉંમરના પુરાવા, રોજગાર સંબંધિત નોંધો તથા ભઠ્ઠી પર કામ કરતા અન્ય શ્રમિકોની વિગતોની તપાસ જરૂરી છે.
પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર, પાણીની ટાંકીની દિવાલ ધરાશાયી થતાં શ્રમિકનું મોત થયું હોવાની વાત સામે આવી છે. પરંતુ ટાંકીની દિવાલ કયા કારણોસર ધરાશાયી થઈ, તેની બાંધકામની સ્થિતિ કેવી હતી અને ત્યાં સલામતીનાં પૂરતાં પગલાં લેવામાં આવ્યાં હતાં કે નહીં, તે તપાસનો વિષય છે.જો બાંધકામમાં ખામી, જાળવણીનો અભાવ અથવા સલામતી સંબંધિત બેદરકારી સામે આવે, તો જવાબદારી નક્કી કરવી જરૂરી બનશે. ઘટનાસ્થળનું નિરીક્ષણ, સાક્ષીઓનાં નિવેદનો અને સંબંધિત તકનીકી તપાસથી જ સમગ્ર ઘટનાની હકીકત બહાર આવી શકે છે.
મૃતકનો મૃતદેહ હોસ્પિટલમાં લાવવામાં આવ્યો ત્યારે તે સૂકો હોવાની ચર્ચા પણ સામે આવી રહી છે. આ બાબતને લઈને કેટલાક સવાલો ઊભા થયા છે. જોકે, માત્ર મૃતદેહની બહારથી દેખાતી સ્થિતિના આધારે મોતનું કારણ નક્કી કરવું યોગ્ય નથી. મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ જાણવા માટે પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ, તબીબી નિષ્કર્ષો અને ઘટનાસ્થળેથી મળેલી વિગતો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
સમગ્ર મામલે વેડચ પોલીસ સ્ટેશન દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી રહી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. હવે તપાસ દરમિયાન ઘટનાની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ, મૃતકની ઉંમર, મોતનું કારણ અને ભઠ્ઠી પર શ્રમિકોની કામકાજની સ્થિતિ અંગેની વિગતો બહાર આવે તે જરૂરી છે. જો તપાસમાં કોઈ કાયદાકીય ઉલ્લંઘન અથવા બેદરકારી સામે આવે, તો જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
તંત્ર સમક્ષ ઊભા થતા મહત્વના સવાલો
– મૃતકની વાસ્તવિક ઉંમર કેટલી હતી અને તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ કયા દસ્તાવેજોથી થશે?
– મૃતક ભઠ્ઠી પર કયા પ્રકારનું કામ કરતો હતો અને તેને કામે કોણે રાખ્યો હતો?
– જો મૃતક સગીર હતો, તો બાળમજૂરી સંબંધિત કાયદાઓનું પાલન થયું હતું કે નહીં?
– પાણીની ટાંકીની દિવાલ કયા કારણોસર ધરાશાયી થઈ?
– ભઠ્ઠી પર શ્રમિકોની સલામતી માટે જરૂરી વ્યવસ્થાઓ ઉપલબ્ધ હતી કે નહીં?
– ઘટનાના સમયે હાજર શ્રમિકો અને અન્ય સાક્ષીઓનાં નિવેદનોમાં શું વિગતો સામે આવી છે?
– પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં મોતનું શું કારણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે?
– સંબંધિત શ્રમ વિભાગ અને અન્ય સક્ષમ તંત્ર દ્વારા ભઠ્ઠી પર શ્રમિકોની સ્થિતિની તપાસ કરવામાં આવશે કે નહીં?
નિષ્પક્ષ તપાસની માંગ
જંબુસરની આ ઘટનામાં શ્રમિકના મોતને લઈને ઊભા થયેલા સવાલોના જવાબ નિષ્પક્ષ તપાસ દ્વારા બહાર આવવા જોઈએ. મૃતકની ઉંમરની સત્તાવાર ખરાઈ, મોતના કારણની તબીબી તપાસ અને ઈંટોની ભઠ્ઠી પર શ્રમિકોની સલામતી તથા રોજગાર સંબંધિત નિયમોના પાલનની ચકાસણી કરવામાં આવે તે જરૂરી છે.હાલમાં મૃતકની ઉંમર અને ઘટનાના તમામ સંજોગો અંગેના દાવાઓની સત્તાવાર પુષ્ટિ થવાની બાકી છે. તેથી તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ જવાબદારી અને ઘટનાની વાસ્તવિક હકીકત સ્પષ્ટ થઈ શકશે.
